Æfingar

Umræður

Spurningar til umfjöllunar í umræðuhópum:

1. Er raunverulega hægt að hafa áhrif á hegðun skjólstæðinga með samtali?
2. Hvað skilur „samtal sem eflir viljastyrk“ frá öðrum samtölum?
3. Á heilbrigðisstarfsfólk að fá að reykja og taka í vörina í vinnunni?
4. Er hægt að krefjast þess að heilbrigðisstarfsfólk sýni gott fordæmi og noti ekki tóbak?
5. Er það röng meðferð ef maður býður ekki skjólstæðingi, sem er stórreykingamaður, hjálp við að hætta að reykja?
6. Verður það ekki tímafrekt og þreytandi að spyrja alla skjólstæðinga um tóbaksnotkun þeirra?
7. Er mikilvægara að vinna með það sem strax skilar sér í bættri heilsu, t.d. betri hreyfigetu með því að skipta um mjaðmarlið, en hugsanlega bætta heilsu í framtíðinni sem ef til vill kemur ekki í ljós fyrr en 20 árum síðar, t.d. minni hættu á æðasjúkdómum vegna minni reykinga?
8. Sumir telja að heilbrigðisstarfsfólk eigi að halda sig við að upplýsa um staðreyndir í stað þess að leika hlutverk sálfræðings. Læknisfræði er jú raunvísindi. Hvert er þitt álit á því?
9. Heilbrigðisstarfsfólk (einkum þó læknar og tannlæknar) eru sérfræðingar sem skjólstæðingar líta upp til. Er þá ekki tilvalið og áhrifaríkt að heilbrigðisstarfsmaðurinn greini skýrt og skorinort frá góðum ráðum og ráðleggi skjólstæðingunum hvað þeir eigi að gera?
10. Ef maður spyr skjólstæðing hvaða kosti hann sjái við reykingarnar viðurkennir maður þá þar með að það fylgi því einhverjir kostir að reykja?
11. Samtal, sem eflir viljastyrk, gagnast ef til vill best skjólstæðingum sem láta sér annt um heilsuna og geta tekið rökum. En gagnast það í raun og veru skjólstæðingum sem hafa skaðlegan lífsstíl?
12. Fær maður raunverulega heiðarleg svör þegar maður spyr skjólstæðinga um lífsvenjur þeirra? Er það ekki fremur svo að þeir fegra svörin til að geðjast heilbrigðisstarfsfólkinu?
13. Af hverju er munntóbak tekið með í dæmunum? Munntóbak ógnar varla lýðheilsunni, eða hvað?

Hlutverkaæfingar 

Notið hlutverkaæfingar til að þjálfa ykkur í áhugahvetjandi samtalstækni. 

Það krefst þjálfunar að tileinka sér þessa nýju aðferð við að bera fram spurningar. Annars getur maður hafnað mjög auðveldlega aftur í gömlu hjólförunum.

Vinnið saman í  þriggja manna hópum þar sem einn er skjólstæðingur, annar meðferðaraðili og sá þriðji áhorfandi. Reynið að láta samtalið taka 10-15 mínútur og vera eins raunverulegt og kostur er. 

Skjólstæðingurinn notar tilfellin hér að neðan sem bakgrunn og spinnur út frá persónulýsingunni sem þar er gefin. 

Meðferðaraðilinn kynnir sér einnig persónulýsinguna. Reynið að nýta ykkur undirstöðuatriði samtalstækninnar í áhugahvetjandi samtalstækni samkvæmt punktunum hér að neðan. Verið ekki hrædd við að gera mistök, þau eru ein leið til þess að læra. 

Áhorfandinn er hlutlaus og þögull meðan á samtalinu stendur og þannig staðsettur að hann trufli ekki samtalið. Hlutverk áhorfandans er að skrá hjá sér kostina og gallana í samtalstækni meðferðaraðilans. Hann fylgist einnig með tímanum og lætur vita þegar tímabært er að slá botninn í viðtalið. Að samtalinu loknu segir áhorfandinn álit sitt út frá því sem hann skráði hjá sér og gagnrýnir það sem hann telur þörf á. 

Reynið að segja skoðun ykkar á jákvæðan hátt, ekki eins og þið séuð að setja út á. Æfingin byggist á því að maður þori að spinna og gera mistök.

Bæði skjólstæðingur og meðferðaraðili geta rætt um og gert athugasemdir við það sem kemur fram.

Samskiptaaðferð og -tækni fyrir meðferðaraðilann:

• Sýnið hluttekningu
• Gerið skýran greinarmun á skoðun og raunverulegri hegðun
• Gefið gaum að tregðu skjólstæðingsins, forðist rökræður – leggið hið jákvæða á minnið
• Ýtið undir trú skjólstæðingsins á eigin getu
• Spyrjið opinna spurninga
• Spyrjið hvort þið megir deila þekkingu ykkar með skjólstæðingnum
• Spyrjið skjólstæðinginn út í hans eigin hugleiðingar
• Svarið með þetta í huga:
• • Endurtaka
  • Umorða
  • Orða hugsunina sem liggur að baki (lesa á milli línanna)
• Dragið saman það sem sagt hefur verið

Dæmi 1

Anna. Stig: Ekki tilbúin, á mörkunum að vera á stiginu Óákveðin

Anna er 75 ára ekkja sem hefur reykt í 60 ár og reykir nú einn pakka á dag. Hún er farin að finna fyrir vaxandi lungnavandamálum og þess vegna hefur læknirinn hennar hvatt hana til að leyfa sér að senda tilvísun fyrir hana á deild eða stofnun þar sem fólk er vanið af reykingum.

Anna er tvístígandi og vill helst ekki hætta að reykja en hún vill heldur ekki „enda ævina í köfnun“, eins og hún orðar það. Hún segir: Ég er gömul, einmana og fötluð og á ekki langt eftir ólifað. Mér finnst gott að reykja. Hvað ætti ég að gera í staðinn? 

Dæmi 2

Petra. Stig: Óákveðin

Petra er 45 ára kona sem er á framabraut í starfi sem upplýsingastjóri hjá stóru fyrirtæki. Hún er á báðum áttum. Henni þykir gott að  reykja og finnst reykingarnar „gefa lífinu gildi“ en telur þó jafnframt að reykingarnar passi ekki við ímynd sína sem meðvituð útivinnandi kona og móðir. Petra hefur neikvæða reynslu af því að hafa einu sinni, upp á eigin spýtur, hætt að reykja. Þá fékk hún alvarleg svimaköst og fann fyrir skapsveiflum og depurð. Hún heldur að vandamálin tengist því að hún hafi ekki þolað nikótínlyfið.

Það skiptir miklu máli fyrir Petru að vera í góðu jafnvægi á meðan hún er að venja sig af tóbakinu svo að hún geti sinnt sínu krefjandi starfi. Auk þess finnst henni mikilvægt að þyngjast ekki. 

Dæmi 3

Móna. Stig: Tilbúin

Móna er ung, barnshafandi og traugatrekkt móðir ungra barna sem vinnur tvöfalda vinnu og leitar sér hjálpar í ofboði. Hún er lent í þeirri aðstöðu að reykja í laumi fyrir öllum. Eiginmaðurinn, sem sjálfur tekur í vörina, er sá sem þrýstir mest á hana að hætta.

Móna vill hætta barnanna vegna en ýmsar aðrar ástæður þvælast fyrir henni við ákvörðunartökuna. Meðal annars er hún reið út í eiginmanninn sem þrýstir á hana að hætta að reykja en tekur sjálfur í vörina og svo á hún erfitt með að finna tíma og orku til að einbeita sér að því að hætta. Hún veit heldur ekki um neina góða aðferð til að hætta að reykja. 

Dæmi 4

Áki. Stig: Tilbúinn

Áki er ungur maður sem á konu og lítið barn. Hann starfar sem öryggisvörður. Hann vill hætta að taka í vörina en er áhyggjufullur vegna þess að alltaf, þegar hann hefur reynt að hætta, hefur hann fengið mjög sterk fráhvarfseinkenni, aðallega árásargirni. Hann kvíðir því að geta ekki haft stjórn á árásargirninni, aðallega í vinnunni en líka heima við. 

Dæmi 5

Kristín. Stig: Aðgerð

Kristín er atvinnulaus 55 ára kona sem hættir til að verða kvíðafull. Hún vill hætta að reykja af því að hún hefur áhyggjur af heilsunni og á auk þess í fjárhagserfiðleikum. Dagarnir eru langir og leiðinlegir og sígarettan er hennar félagsskapur, traust og hald. Hún hefur lítinn áhuga á mat, finnst hann dýr og matseld útheimta vesen.

Kristín hefur oft reynt að  hætta að reykja. Það hefur haft neikvæð áhrif á sjálfstraustið og hún óttast að sér muni mistakast enn á ný. Kristín er mjög hvatvís og á erfitt með að fylgja ákveðnu skipulagi. Hún gleymir oft að lesa það sem hún hefur skrifað hjá sér og ákveðið að gera.

Opnar spurningar

Æfing: Opnar eða lokaðar spurningar?

Reynið  að umorða spurningarnar svo að þær verði opnar:

1. Reykirðu?
2. Hefurðu áhyggjur af reykingum þínum?
3. Viltu að ég hjálpi þér að hætta að reykja?
4. Ef þú reykir fær barnið þitt nikótín í sig í hvert skipti sem þú gefur því brjóst. Telurðu að það sé gott?
5. Ef þú færð samviskubit í hvert sinn sem þú reykir er þá ekki alveg eins gott að hætta því strax?
6. Nú þegar þú ert orðin barnshafandi verður þú að hætta að reykja. Þú hlýtur að skilja það, ekki satt?
7. Það er ákaflega dýrt að reykja eins mikið og þú gerir. Geturðu ekki gert neitt betra við peningana?
8. Veistu hvaða áhrif reykingarnar hafa á asmann sem þú ert með?
9. Hefurðu áhyggjur af reykingum þínum?
10. Ef þú heldur áfram að reykja svona mikið munu lungun í þér ekki vera starfhæf nema nokkur ár til viðbótar. Finnst þér reykingarnar þess virði?
11. Geturðu hugsað þér að fara að hreyfa þig reglulega?

Dæmi um áhugahvetjandi samtal (word)

Hægt er að kanna þekkingu sína með því að taka sjálfspróf í opnum og lokuðum spurningum

Senda grein